Επιμέλεια: Χρύσα Αβούρη, Γιώργος Βασιλόπουλος, Άννι Ξ., Αχιλλέας Τουτουδάκης

Ποια ήταν η στιγμή που αποφασίσατε ότι θέλετε να ασχοληθείτε επαγγελματικά με τον κινηματογράφο-κριτική;

[Βαγγέλης] Με το κομμάτι της σκηνοθεσίας, αποφάσισα ότι θέλω να ασχοληθώ γύρω στο 2013. Ξεκίνησα να βλέπω συστηματικά ταινίες από το 2009, κυρίως προτάσεις του πατέρα μου, που μας έβαζε -με τον αδερφό μου- να βλέπουμε ταινίες κάθε Σαββατοκύριακο. Στα χρόνια του Γυμνασίου, άρχισα και μόνος μου να βλέπω πιο συχνά ταινίες. Κάπως έτσι, το Σαββατοκύριακο έγινε 3 φορές την εβδομάδα, οι 3 φορές την εβδομάδα έγιναν κάθε μέρα, η κάθε μέρα έγινε 3,4 ή και 5 ταινίες ημερησίως. Ως παιδί, μου άρεσε να καταγράφω τις εντυπώσεις μου για κάθε ταινία, σε ένα τετράδιο, με απλές περιγραφές. Στο Λύκειο, ξεκίνησα να μεταφέρω τις σκέψεις αυτές στα προφίλ μου στα social media, κάτι το οποίο οδήγησε στην εξωστρέφεια με άλλους συναδέλφους και κριτικούς του χώρου. Συγκεκριμένα, ο κριτικός κινηματογράφου Γιάννης Βασιλείου ήταν εκείνος ο οποίος μου πρότεινε να ξεκινήσω να γράψω για λογαριασμό του cinemanews.gr, του Θανάση Γεντίμη, όπου εξακολουθώ να γράφω μέχρι και σήμερα.

[Μιχάλης] Γύρω στο 2018, όπου ήμουν στο τελευταίο έτος της σχολής μου και ξεκίνησα τότε να πηγαίνω στον Κινηματογραφικό Τομέα του Π.Ο.Φ.Π.Α., άρχισα να παίρνω μια καλύτερη ιδέα του πώς είναι να γυρίζεται μια ταινία. Παράλληλα, είχα ξεκινήσει να νιώθω ότι θέλω να εκφραστώ και μέσω αυτής της μορφής τέχνης, υπήρχε δηλαδή μια δική μου ανάγκη να λέω ιστορίες, οι οποίες θα μπορούσαν να αποτυπωθούν κινηματογραφικά. Επομένως, ξεκίνησα γράφοντας, παρακολουθώντας τότε στον Κινηματογραφικό Τομέα το σεμινάριο σκηνοθεσίας του Βασίλη Μαρτσάκη, το σεμινάριο σεναρίου του Στέργιου Πάσχου και το σεμινάριο που κάλυπτε όλα τα στάδιο της παραγωγής, του Βασίλη Χριστοφιλάκη. Η πρώτη φορά που είχα ασχοληθεί με τον οπτικοακουστικό χώρο ήταν τη στιγμή όπου μια φίλη είχε ανοίξει ένα βιβλιοπωλείο, όπου μαζί με τον Μάρκο Μπούσιο -επίσης μέλος του Κινηματογραφικού Τομέα- κάναμε μια διαφήμιση. Αυτό που προσπαθώ πλέον είναι, ανεξαρτήτως με το τι απασχολούμαι γενικότερα στη ζωή μου, να κάνω παράλληλα και ταινίες.

[Χριστόφορος] Προσωπικά, προτού συγκροτηθεί η ομάδα, δεν υπήρχε καμία δική μου ανάμειξη στον κινηματογραφικό χώρο. Η μόνη μου εμπειρία στο οπτικοακουστικό πεδίο ήταν γύρω από τον χώρο του θεάτρου, όπου βρεθήκαμε με τον Βαγγέλη και τον Μιχάλη, στη θεατρική ομάδα του Λυκείου, στο οποίο φοιτούσαμε και οι τρεις τότε. Η εβδομαδιαία αυτή ενασχόληση με το θέατρο και κυρίως η δυνατότητα που παρέχεται σε κάποιον να μεταφερθεί σε μια άλλη εποχή, βλέποντας ιστορίες να «εξιστορούνται μπροστά του», μέσα από την ανάγνωση των θεατρικών κειμένων, ήταν αυτό που τελικά με μάγεψε. Αυτό που είδα στη δική μας περίπτωση, καθώς ξεκινούσαμε τις διαδικασίες στησίματος του project της Beyond, ήταν κάτι μαγικό. Είναι πολύ σπάνιο να υπάρξει συμφωνία μεταξύ τεσσάρων ατόμων, χωρίς να υπάρχει έστω και ένα άτομο μέσα σε μια ομάδα, που θέλει να καπελώσει τους υπόλοιπους, καταστρέφοντας οτιδήποτε μπορούσε, εν γένει, να δημιουργηθεί. Για εμάς, κάτι τέτοιο δεν υπήρξε, ήδη από τα αρχικά στάδια. Ήδη από τα σχολικά μας χρόνια, υπήρχε μια διάθεση για την εμπλοκή μας σε δημιουργικές διαδικασίες, κάτι που δεν αμφισβητήσαμε ποτέ, ο ένας για τον άλλον. Για μένα λοιπόν είναι μαγεία όλο αυτό, να υπάρχει κόσμος σε τόσο νεαρή ηλικία που μπορεί να συντονιστεί και να ασχοληθεί με κάτι πιο ουσιαστικό, χωρίς να υπάρχουν αντιρρήσεις σε κάποιο συγκεκριμένο όραμα του ενός.

[Γιάννης] Ο κινηματογράφος ήταν κάτι που μου άρεσε από όταν ήμουν μικρός. Μεγαλώνοντας, ασχολήθηκα με τη φωτογραφία και όταν γνωρίστηκα αρχικά με τον Χριστόφορο και έπειτα με τον Βαγγέλη και τον Μιχάλη, ξεκίνησα να πηγαίνω σε πρόβες και γυρίσματα των θεατρικών τους παραστάσεων και στις πρώτες απόπειρες για κινηματογραφικές ταινίες στη συνέχεια.

[Βαγγέλης] Οφείλω να ομολογήσω πως η περίοδος αυτή του αυθορμητισμού, είναι κάτι που μου λείπει. Σήμερα, υπάρχει φυσικά η βελτίωση στο υλικό και στα τεχνικά ζητήματα, αλλά θα μου άρεσε να λειτουργούμε πιο «ορμητικά», όπως στις αρχές. Όταν κάνεις μια ταινία, θα υπάρξουν δυσκολίες τις οποίες θα κληθείς να αντιμετωπίσεις και είναι κάτι πολύ όμορφο να περνάς τις δυσκολίες αυτές με άλλους ανθρώπους δίπλα σου, με τους οποίους καλείστε να βρείτε λύσεις μέσα στα επόμενα λεπτά, χωρίς να είναι βέβαιο πως αυτό που θα σκεφτείτε θα δουλέψει πράγματι.

Πως θα περιγράφατε την εμπειρία σας από τα γυρίσματα για τις μικρού μήκους ταινίες σας; (σ.σ. «Το Κουτί» 2022 και «Ο Δραπέτης» 2023).

[Μιχάλης] Στο πλαίσιο των σεμιναρίων που παρακολουθούσα στον Κινηματογραφικό Τομέα, όπως αναφέραμε προηγουμένως, είχα γράψει το πρώτο μου σενάριο για μια μικρού μήκους ταινία, η οποία κατέληξε να είναι «Το Κουτί». Στη διάρκεια του πρώτου χρόνου όπου έτρεχε το κανάλι, πρότεινα στα παιδιά να δοκιμάσουμε και την παραγωγή της συγκεκριμένης μικρού μήκους, μεταξύ όλων των άλλων. Κάτι που αναφέρω πάντα είναι το γεγονός πως υπάρχει κάτι πολύ τρυφερό και συγκινητικό στην -κατά τα άλλα λάθος κατάσταση- του να έχεις άτομα να εργάζονται επάνω σε κάτι, δίχως να πληρώνονται. Είχα νιώσει και εξακολουθώ να νιώθω απέραντη ευγνωμοσύνη για όλα τα άτομα που βοήθησαν τότε. Μια δύσκολη διαδικασία, που επειδή ήταν και η πρώτη φορά που γινόταν κάτι τέτοιο πιο «επαγγελματικά», αποτέλεσε και μια τρομερή στιγμή όπου τα παιδιά πίστεψαν πως το τελικό αποτέλεσμα ήταν καλό και έμειναν ικανοποιημένοι, κάτι το οποίο ήταν και το μόνο που μπορούσα να τους δώσω ως αντάλλαγμα, για τη συμμετοχή τους.

Το να κάνεις μια μικρού μήκους ταινία είναι κανόνας πως «ό,τι μπορεί να πάει λάθος, θα πάει λάθος», επομένως από εκείνο το σημείο και μετά μετατρέπεται σε μια διαδικασία επίλυσης των δυσκολιών. Ήταν μια ταινία που έγινε -σχεδόν- χωρίς πρόβες, κάτι που φάνηκε ως ακόμη μια ενδιαφέρουσα πτυχή στο γενικότερο κομμάτι της ταχύτητας που γυρίστηκε η συγκεκριμένη ταινία. Κλείνοντας, έχω να πω πως ήταν μια πολύ γεμάτη εμπειρία, όπου βρέθηκα για πρώτη φορά σε επαφή με το γεγονός ότι θα έπρεπε να αφηγηθώ μια ιστορία, με δική μου πρωτοβουλία και με δικό μου όραμα, αλλά μέσω της καλής συνεργασίας με την ομάδα που είχα στο πλευρό μου, πήγε πάρα πολύ καλά. Μετά από τη μικρού μήκους ταινία του Βαγγέλη που ακολούθησε, γυρίσαμε τη δεύτερη μικρού μήκους ταινία μου -το καλοκαίρι του 2025- η οποία ελπίζουμε να ταξιδέψει στα φεστιβάλ από το φετινό φθινόπωρο και έπειτα. Η δεύτερη ταινία ήταν άκρως αντίθετη με την πρώτη. Μια πολύ αργή διαδικασία, καθώς είχαμε ήδη ξεκινήσει πρόβες από το καλοκαίρι του 2024, κάτι που με βοήθησε να ανακαλύψω μια διαφορετική μορφή προετοιμασίας -το πως δηλαδή έχοντας περισσότερο χρόνο στα χέρια τους, οι ηθοποιοί μπορούν να αποδώσουν και να διανθίσουν καλύτερα το υπάρχον κείμενο- η οποία προσφέρει φυσικά καινούργιες δυνατότητες. Αυτή τη φορά είχαμε να «αναμετρηθούμε» με εξωτερικά γυρίσματα -σε θερινό σινεμά συγκεκριμένα- και άλλα επιπλέον προβλήματα που αυτά μπορεί να προκαλέσουν, ως επιπρόσθετες δυσκολίες. Για άλλη μια φορά, παραμένω απόλυτα ευγνώμων στην γενικότερη ομάδα της παραγωγής. Εν τέλει, φτάνω στο συμπέρασμα πως οι μεγάλοι σκηνοθέτες έχουν απόλυτο δίκιο όταν προτρέπουν νέους κινηματογραφιστές να δώσουν υπόσταση σε όσα θέλουν να εκφράσουν. Όποια μέσα κι αν διαθέτεις, καν’ το για να προχωρήσεις παρακάτω, έχοντας κερδίσει πολύτιμα πράγματα στο ενδιάμεσο. Εάν αντιμετωπίσεις τη ρεαλιστική φύση του συγκεκριμένου ζητήματος, θα γίνεσαι μόνο καλύτερος.

[Βαγγέλης] Ο «Δραπέτης» ήταν μια πολύ ευχάριστη εμπειρία, έμεινα αρκετά ικανοποιημένος από το αποτέλεσμα, ωστόσο αποφάσισα πως η επόμενη απόπειρα θα αφορά μια μεγάλου μήκους ταινία. Η προσωπική μου άποψη επάνω στο θέμα είναι πως «εάν είναι να αφιερώσεις τόσο χρόνο για να φτιάξεις μια ταινία, αφιέρωσε λίγο παραπάνω και φτιάξε μια μεγάλου μήκους».

[Χριστόφορος] Σε όσα ανέφερε και ο Μιχάλης προηγουμένως, συγκεκριμένα σε ό,τι αφορά το κομμάτι της επιβράβευσης που λάβαμε και εμείς λόγω του αποτελέσματος, συνοψίζεται σε μια κοινή ανάμνηση που έχω με τον Μιχάλη, όπου είμαστε στο πατρικό μου σπίτι, καθόμαστε στο πάτωμα, έχουμε βάλει την ταινία για πρώτη φορά στον υπολογιστή, την παρακολουθούμε και εγώ προσωπικά έχω μείνει με κομμένη την ανάσα. Για να μην παρεξηγηθώ, δεν αναφέρομαι στο αποτέλεσμα, αλλά στη γενικότερη αίσθηση που είχα ως ένα ερασιτέχνης ηθοποιός, δεν περίμενα σε καμία περίπτωση την εικόνα που έβλεπα εκείνη την ημέρα. Έτσι λοιπόν, εκπαιδεύτηκα και εγώ στη διαδικασία του πως γίνεται όλη αυτή η «χορογραφία» που απαιτείται για να γυριστεί μια ταινία, παίρνοντας το βάπτισμα του πυρός από τον Μιχάλη, γιατί τότε ήταν που ξεκίνησαν να μας ενδιαφέρουν καίρια ζητήματα, όπως ο φωτισμός ή ο ήχος.

[Μιχάλης] Η ανάμνηση που περιγράφει ο Χριστόφορος ήταν και για μένα η σημαντικότερη ανάμνηση από ολόκληρη τη διαδικασία. Προφανώς, ήταν υπέροχο που είχαμε την ευκαιρία να ταξιδέψουμε ως ομάδα στην Κρήτη, λόγω της προβολής της ταινίας στο 10^ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων το 2022, καθώς και η πρώτη φορά που την είδα μόνος μου, στην ολότητά της. Ωστόσο, δεν έχει υπάρξει μεγαλύτερη επιβράβευση από εκείνη την ημέρα, όπου ένιωσα τους δύο -βασικούς- πρωταγωνιστές να μην παίρνουν ανάσα κατά τη θέαση, όντας ενθουσιασμένοι με αυτό που έβλεπαν, δεν γίνεται να αντικατασταθεί με τίποτα.

[Χριστόφορος] Και ήταν στο κάτω κάτω, τόσο για το «Κουτί» όσο και για τον «Δραπέτη», κάτι το οποίο δικαιολογούσε και εκείνον τον αμέτρητο χρόνο που δαπανήσαμε στη διαδικασία αυτή. Ήταν η πρώτη φορά, μέσα από τις ταινίες αυτές, όπου καταλάβαμε πως μπορούμε να φτιάξουμε κάτι ουσιαστικό, με «σάρκα και οστά». Αφιερώσαμε ώρες και είχαμε ένα αποτέλεσμα, γεγονός που θεωρώ πολύ σημαντικό ως πρώτο σημάδι, το οποίο μας έδειξε ότι μπορούμε να εφαρμόσουμε όσα συζητάμε.

Ποια είναι η πιο ακραία ιδέα που έχει προταθεί για γύρισμα και έχει ή δεν έχει γίνει (και γιατί);

[Χριστόφορος] Τις περισσότερες ακραίες μας ιδέες τις έχουμε βγάλει όντως. Πλέον, ως έναν βαθμό ή ντρεπόμαστε, ή πραγματικά δεν βρισκόμαστε τόσο πολύ ώστε να κάνουμε κι άλλες. Και έρχομαι σε αυτό που λέει ο Βαγγέλης ότι και εμένα μου λείπει αυτός ο αυθορμητισμός που είχαμε, δηλαδή πέταγε ο ένας μια ιδέα και πηγαίναμε να το κάνουμε χωρίς δεύτερες σκέψεις. Τώρα ούτε αυτό προλαβαίνουμε να κάνουμε δυστυχώς και το ότι πια κάνουμε όλο αυτό εδώ είναι για να μπορέσουμε να έχουμε τον χρόνο να κάνουμε και αυτά που μας λείπουν πολύ πλέον.

[Βαγγέλης] Την πιο τρελή ιδέα που είχα εγώ ποτέ, την έχουμε κάνει, είναι ένα βίντεο που δε θα βγει ποτέ στο κανάλι μας -ένα από τα δύο βίντεο που έχουμε γυρίσει και δε θα ανέβουν ποτέ. Το ένα το είχαμε κάνει εγώ με τον Γιάννη και είναι για μια ελληνική ταινία, όπου κάνω ολόκληρη την κριτική με φωνή Γιώργου Γεωργίου, με ατάκες που κολλάνε στην ταινία και σε διάφορες παραλλαγές. Όπως καταλαβαίνετε, δεν ήταν θετική κριτική για την ταινία- είναι μακράν το αγαπημένο μου βίντεο για το κανάλι, το οποίο δυστυχώς δε θα βγει ποτέ.

[Γιάννης] Η άλλη κακή ιδέα που έγινε, ήταν τότε που πήραμε ένα ψεύτικο Thompson στα Εξάρχεια για να κάνουμε γύρισμα.

[Βαγγέλης] Γύρισμα για αφιέρωμα σε ταινίες με θέμα Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, και επειδή τότε πηγαίναμε από το σπίτι φορτωμένοι με διάφορα κοστούμια, ανάλογα πάντα με το περιεχομένου του κάθε βίντεο. Λόγω αυτού λοιπόν, είχα ντυθεί με στολή αμερικανικού στρατού, ένα μικρό κράνος και ένα αυτόματο Thompson ψεύτικο στα χέρια -και αντίστοιχα όλοι ήμασταν ντυμένοι αναλόγως-και απλά βρήκαμε έτσι, επάνω σε κεντρικό δρόμο των Εξαρχείων.

[Χριστόφορος] Εκτός αυτού, ότι πήγαμε έτσι να κάνουμε τη ληστεία του Cinema Libre (για ανάγκες διαφημιστικού σποτ), εννοείται δεν είχαμε ενημερώσει κανέναν, ανοίγαμε έτσι.. Έχουμε κάνει πραγματάκια… Σε κάτι υπόγεια στα Εξάρχεια να κάνουμε το Matrix, θυμάστε; Εντάξει έχουμε κάνει δόξα τω Θεώ, έχουμε κάνει διάφορα τέτοια…

[Μιχάλης] Όποιοι σκάψουν αρκετά μπορούν να τα βρουν όλα αυτά στο κανάλι…

[Βαγγέλης] Να πούμε φυσικά και για αφιέρωμα σε James Cameron, όπου έχουμε κάνει απομίμηση της σκηνής στην κουπαστή του πλοίου, στην εσωτερική σκάλα του Cinema Libre Filmstore, όπου κάνω εγώ την Kate Winslet και ο Χριστόφορος τον Leonardo DiCaprio και τραγουδάμε καραόκε Celine Dion -αυτό υπάρχει.

[Χριστόφορος] Πολλά υπάρχουν, απλώς είμαστε τυχεροί που τότε δεν μας ήξερε ο κόσμος, τα βίντεο φτάνανε μετά βίας τις 1000 προβολές. Τώρα παρακαλάω μέσα μου να ανακαλύψει κάποιος κάτι από όλα αυτά να γίνει λίγο virality.

[Μιχάλης] Σε πράγματα που δεν έγιναν, ήμουν αρκετά κοντά στο να προτείνω κανονικά στα παιδιά να γυρίσουμε μια άλλη ταινία πριν το «Κάτω από το γιασεμί» -που είναι η δεύτερη δική μου που κάναμε το καλοκαίρι-, και σε αυτή την άλλη ταινία είχα σκεφτεί ορισμένα πράγματα τελείως ανεδαφικά, όπως γυρίσματα σε εξωτερικούς χώρους με green screen για να είναι διπλά τα άτομα, επειδή είχε να κάνει με συνθήκη time travel, οπότε να είναι το άτομο του μέλλοντος και του παρελθόντος στο ίδιο πλάνο, με split screen… Δεν ξερω τι σκεφτόμουν.

Ποια είναι η προσέγγιση στην κριτική ταινιών που ταιριάζει πιο πολύ στο δικό σας στυλ; Επικεντρώνεστε πιο πολύ στα συναισθήματα που δημιουργεί μια ταινία ή στα τεχνικά χαρακτηριστικά της;

[Βαγγέλης] Όταν έχω να κρίνω μια ταινία το πρώτο πράγμα που καλούμαι να εντοπίσω είναι «ποιος είναι ο στόχος του δημιουργού» -τι θέλει να κάνει ή τι θέλει να πει- γιατί με βάση αυτό θα κρίνω τα πάντα. Άπαξ λοιπόν και βρω την πρόθεση, κρίνω αποκλειστικά τον τρόπο με τον οποίο πάει να οδηγηθεί εκεί. Δε με ενδιαφέρει τι θέλει να πει η ταινία για να αποφασίσω αν είναι καλή ή όχι, γιατί όλες οι ταινίες θέλουν να πουν κάτι πολύ ενδιαφέρον. Αν ήταν αυτή η συνθήκη, θα έπρεπε να απορρίψουμε μεγάλα αριστουργήματα στην ιστορία της τέχνης που είναι καθαρά προπαγανδιστικές ταινίες, όπως είναι το “Θωρηκτό Ποτέμκιν” του Sergei Eisenstein, “Ο Θρίαμβος της Θέλησης” της Leni Riefenstahl, και πολλές άλλες ταινίες -και βάζει ο καθένας ανάλογα με το που βρίσκεται ιδεολογικά, άλλα παραδείγματα- εγώ είπα τα «κοινώς αποδεκτά». Έχοντας «διαγνώσει» την πρόθεση του δημιουργού, κρίνω τις αισθητικές επιλογές του και κατα πόσον αυτές οδηγούν πετυχημένα στην εκπλήρωση ή όχι της πρόθεσης αυτής. Επομένως με απασχολεί -για να το πω και πιο ξεκάθαρα- ο τρόπος, δηλαδή το ύφος, το στυλ (το στυλ δεν εννοώ η φωτογραφία, εννοώ η γωνία λήψης, η επιλογή του φωτισμού), πώς εξυπηρετείται σκηνοθετικά το όραμα.

[Μιχάλης] Εγώ δεν μπορώ να απαντήσω σε αυτή την ερώτηση εκτενώς γιατι δεν είμαι κριτικός, απλώς θα πω ότι με ενοχλεί πάρα πολύ και θεωρώ τεράστιο πρόβλημα όταν υπάρχουν κριτικοί που έχουν προκαταλήψεις σε συγκεκριμένα κομμάτια του σινεμά. Δηλαδή, θεωρώ πολύ προβληματικό να είσαι κριτικός κινηματογράφου και να θεωρείς μέτρια -στην καλύτερη περίπτωση- μια ολόκληρη πτυχή ή ένα ολόκληρο κινηματογραφικό είδος. Αυτό θεωρώ είναι τραγικό πλήγμα για την τέχνη του κινηματογράφου, γιατί κινηματογράφος είναι τα πάντα, δεν είναι πιο κινηματογράφος ο Tarkovsky από τον Spielberg για παράδειγμα.

[Γιάννης] Ούτε εγώ είμαι κριτικός, αλλά αυτό που κοιτάω είναι να δημιουργείται ένα συναίσθημα -συναισθήματα γενικότερα- και αν αυτό δημιουργείται σε μεγάλο βαθμό, μετά δεν δίνω ιδιαίτερα μεγάλη σημασία στα τεχνικά κομμάτια, που τα βλέπω έτσι και αλλιώς λόγω της μεγάλης ενασχόλησης, αλλά το πρωταρχικό είναι αυτό.

Όσο περισσότερες ταινίες βλέπετε, πιστεύετε ότι γίνεται ακόμα πιο δύσκολο να σας συγκινήσει κάποια;

[Μιχάλης] Θεωρώ ότι ήδη προτού δημιουργηθεί το σινεμά ως τέχνη, είχαν ειπωθεί όλες οι ιστορίες. Προφανώς επαναλαμβάνονται με τρόπους καινούργιους, ευρηματικούς και το γεγονός ότι λέγονται μέσα από όλες τις τέχνες -για όλα αυτά τα χρόνια- ιστορίες που συγκινούν, τρομάζουν και προκαλούν γενικότερα συναισθήματα, πάλι από την αρχή και με νέους τρόπους, αποτελεί δείγμα πως δεν θα σταματήσει να συμβαίνει ποτέ κάτι τέτοιο. Είμαι αντίθετος στη σύγκριση που γίνεται μεταξύ του τότε και του τώρα, του παλαιού και του νέου. Για όσο καιρό θα λέμε ιστορίες, θα βρίσκουμε τρόπους να τις λέμε αξιοποιώντας νέες οπτικές γωνίες, νέες πλευρές και να γεννάμε συναισθήματα ξανά και ξανά, χωρίς να επαναλαμβανόμαστε στεγνά. Γιατί αυτό τελικά είναι και η μαγεία του κινηματογράφου και κάθε άλλης μορφής τέχνης.

[Γιάννης] Μπορεί επίσης να προκληθούν τα ίδια συναισθήματα και στη θέαση μιας ταινίας. Δηλαδή, μπορεί να παρακολουθήσεις μια συγκεκριμένη ταινία είκοσι φορές και κάθε ξεχωριστή φορά, να σου προκαλεί κάτι συγκεκριμένο. Δε νομίζω ότι χρειάζεται να βρίσκεις κάτι καινούργιο ή διαφορετικό, κάθε φορά.

[Βαγγέλης] Αντικειμενικά, καθίσταται πιο δύσκολο να διατηρείς το ίδιο αγνό βλέμμα που είχες, όταν ανακάλυπτες ταινίες και τον κινηματογράφο γενικότερα, ως νεότερος. Όσο περισσότερες ταινίες βλέπεις εσύ ο ίδιος, εκπλήσσεσαι πιο δύσκολα και δεν έχει να κάνει καθόλου με τη θεωρία που υποστηρίζει ότι έχουν σταματήσει να κυκλοφορούν ωραίες ταινίες. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι εσύ ο ίδιος έχεις διαμορφώσει μια συγκεκριμένη αισθητική. Αν προσέξετε, όλες οι γενιές είναι ριζωμένες στην αισθητική της εποχής τους. Η δική μας αισθητική είναι η αισθητική που διαμορφώθηκε στη δεκαετία του 2000. Η προηγούμενη γενιά από εμάς, σου μιλάει ευλαβικά για τα 80s και τα 90s, νοσταλγώντας οτιδήποτε οριοθετείται χρονικά στις συγκεκριμένες δεκαετίες. Η γενιά των γονιών μας θα λειτουργούσε παρόμοια για τα 60s και τα 70s, όπως θα συνέβαινε σίγουρα και στη γενιά των προ-παππούδων μας, για τον προπολεμικό κινηματογράφο. Προσωπικά, όσο προχωράει ο καιρός, προσπαθώ όλο και πιο σκληρά -δυστυχώς- να διατηρώ το αγνό εκείνο βλέμμα του θεατή, κάτι το οποίο δεν είναι καθόλου εύκολο. Δεν μπορώ να δω ταινίες πια όπως τις έβλεπα στα μαθητικά μου χρόνια, δεν μπορώ να ενθουσιαστώ τόσο εύκολα, καθώς είναι πιο σπάνιο να βρω μια ταινία που θα με ενθουσιάσει τόσο πολύ πλέον. Από την άλλη πλευρά, θεωρώ πως η εμπειρία αυτή σου καλλιεργεί την αισθητική και την αντικειμενικότητα, ώστε να βλέπεις τα κριτήρια τα οποία αντικειμενικά διαμορφώνουν ένα ποιοτικό έργο τέχνης. Επομένως, μπορεί να μην ενθουσιάζεσαι με ταινίες τόσο εύκολα, αλλά εξακολουθείς να εκτιμάς ταινίες πιο ορθά.

[Χριστόφορος] Αυτό που παρατηρώ μεγαλώνοντας είναι πως όσο αλλάζω ως άνθρωπος, αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνομαι κάποια συναισθήματα. Κλασικές ταινίες, που βλέπαμε ως παιδιά, ταινίες που είδαμε μεταγενέστερα, οι οποίες μπορεί να «έπλαθαν» κατά κάποιο τρόπο ορισμένες πτυχές της ζωής μας, όπως η φιλία ή ο έρωτας για παράδειγμα, απλοποιούνται πλέον λόγω της καθημερινότητας και των ερεθισμάτων της ενήλικης ζωής. Επομένως, φοβάμαι πιο πολύ ότι εγώ ο ίδιος, λόγω της ταχύτητας της καθημερινής ζωής και της τριβής με άσχετα πράγματα, δεν θα εκτιμήσω ή δεν θα απολαύσω ενδεχομένως στον ίδιο βαθμό κάποια ταινία, σε μελλοντικό χρόνο, από αυτές που έχω ήδη παρακολουθήσει προηγουμένως και έχω θεωρήσει σημαντικές για μένα. Ωστόσο, δεν θεωρώ πως το σινεμά, ως ένα σύμπλεγμα τεχνών, θα καταστεί ποτέ κοινότυπο ή βαρετό.

Μιας και κάνετε βίντεο στο Youtube -και πιθανώς στα νεαρότερα κοινά, ανθρώπους20-25 χρονών αλλά και νεότερους, αυτά τα βίντεο φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη επιρροή σε σχέση με το γραπτό κείμενο- θεωρείται πως μια καλή ή κακή κριτική κάποιας ταινίας που θα κάνατε (όχι μόνο εσείς απαραίτητα)μπορεί να επηρεάσει τις εισπράξεις της;

[Χριστόφορος] Κοίταξε, το αν έχει μεγαλύτερη επιρροή σε σχέση με το γραπτό μέσο, προφανώς ισχύει, όμως έχει και ένα αβαντάζ σε σχέση με μια κριτική που θα διαβάσεις σε κάποια δημοσιογραφική ιστοσελίδα. Στο Youtube -ή σε οποιαδήποτε αντίστοιχη πλατφόρμα- μπορείς από κάτω να γράψεις το σχόλιό σου, επομένως δεν θεωρώ ότι θα επηρεάσει κάποιον αρνητικά ή θετικά στο να πάει να δει μια ταινία, γιατί πολύ απλά αν εγώ διαφωνήσω με την κριτική του Βαγγέλη, θα μπω στα σχόλια να δω «τι γίνεται, μόνο εγώ διαφωνώ; Μήπως πρέπει να δω πώς κυμαίνεται ο κόσμος; Να πάω ή να μην πάω;».

Αυτά σχετικά πάντα με το να αποφασίσω να φύγω από το σπίτι να παω σινεμά, ειδάλλως ενταξει τη βλέπεις σπίτι σου, με τη λογική ότι είναι πολύ εύκολο πλέον να δεις την ταινία, είτε να τη νοικιάσεις, είτε να την αγοράσεις. Θεωρώ ότι η επιρροή, ειδικά στο Youtube, έχει πέσει πάρα πολύ, δεν είναι όσο μεγάλη μπορεί να φανταζόμαστε από άποψη αριθμητική, αλλά και πάλι το ότι έχει το δικαίωμα ο καθένας να πει την άποψή του, δεν θεωρώ ότι απαραίτητα θα λειτουργήσει τόσο επιδραστικά και ολοκληρωτικά, γιατί πολύ απλά υπάρχει ο διάλογος.

[Βαγγέλης] Προς όσους διαβάζουν αυτή την συνέντευξη, ό,τι κι αν πω για μια ταινία, τα χειρότερα λόγια να πω, μην αλλάξετε γνώμη για το εάν θα πάτε να τη δείτε, αν σας ενδιαφέρει και αν σκοπεύατε να πάτε να τη δείτε πριν με ακούσετε ή διαβάσετε. Ο πραγματικός σκοπός της κριτικής, για μένα, φαίνεται μετά την ταινία, ενώ πριν λειτουργεί περισσότερο ως ερέθισμα, για να βάλει τον θεατή σε σκέψη, για να έχει κάποια τροφή ενώ τη βλέπει, να προσέξει κάποια πράγματα, να τον βοηθήσει να την καταλάβει καλύτερα και να την επεξεργαστεί, με την προσωπική του ματιά. Η κριτική όμως σίγουρα δεν είναι για να σε αποτρέψει να πας σινεμά, κριτικός που βγαίνει και σου λέει «μην πάτε, θα χάσετε τον χρόνο σας», είναι απόλυτα «κενός». Με αυτό στο μυαλό μας, πηγαίνουμε να δούμε τις ταινίες που μας ενδιαφέρουν με όποιο κριτήριο και αν τις επιλέγουμε -επειδή είναι ενός γνωστού franchise, επειδή αγαπάμε τον σκηνοθέτη, επειδή μας αρέσουν οι ηθοποιοί, επειδή γουστάρουμε το είδος που εντάσσεται- και για να διαφωνήσουμε ή συμφωνήσουμε μετά, πολιτισμένα η και οχι τόσο κάποιες φορές. Ωραίο είναι να παθιαζόμαστε μερικές φορές, με αυτό το κομμάτι. Αν επηρέασα ποτέ αρνητικά με κριτική μου τις εισπράξεις μιας ταινίας, δηλαδή αν υπήρξε άνθρωπος που με άκουσε και είπε «αφού τα λέει έτσι ο Βαγγέλης, δε θα παω να δω αυτή την ταινία», εξαρχής μάλλον δεν ήταν πολύ ψημένος να πάει να τη δει, δεν μπορώ να φανταστώ δηλαδή να βγάζει ταινία ο Martin Scorsese -που είναι από τους αγαπημένους μου σκηνοθέτες- και επειδή θα πει ο Γιάννης Βασιλείου -τον οποίο εκτιμώ αφάνταστα- «δεν ήταν καλή ταινία», εγώ να μην πάω να τη δω∙ θα πάω να τη δω και θα συμφωνήσω ή θα διαφωνήσω. Θετικά θα ήθελα να επηρεάσω, μ’αρέσει να μου λέει κάποιος «είδα αυτή την ταινία επειδή την πρότεινες εσύ», χαίρομαι, αυτο είναι πολύ καλό.

[Γιάννης] Άλλη μια παράμετρος είναι ότι έχουμε πλέον βρει το κοινό μας, αυτοί που μας βλέπουν έχουν κάπως παρόμοια γούστα σε αυτά που μας αρέσουν, οπότε δεν είχαμε αντιμετωπίσει κάποιο πρόβλημα σε αυτό το κομμάτι.

[Βαγγέλης] Επίσης, δε με νοιάζει καθόλου πώς θα επηρεάσω τις εισπράξεις των καινούργιων ταινιών, γιατί οι καινούριες ταινίες θα κάνουν τις εισπράξεις τους εάν αξίζουν, ότι και να γίνει. Αυτό που με ενδιαφέρει κυρίως σε αυτά τα βίντεο και γενικότερα όταν μιλάω για ταινίες, είναι να δει ο κόσμος παλαιότερες ταινίες που δεν τις ήξερε και τις έμαθε από εμένα, που δεν τις θυμόταν ή ακόμα να αναθεωρήσει απόψεις του για παλαιότερες ταινίες και να ξαναμπεί στον κόπο να μελετήσει. Εμένα οι παλιές ταινίες με νοιάζουν να προτείνω στον κόσμο, οι καινούριες ξέρω ότι θα βρουν το κοινό τους ανεξάρτητα από εμένα, ενώ οι παλιές δεν ξέρεις, μπορεί να σου προτείνω ένα διαμαντάκι που δεν γνώριζες καν την ύπαρξη του, αυτό είναι πάντοτε μεγάλη μου τιμή.

Τώρα με το καινούργιο στούντιο θα ξεκινήσουν καινούργια πρότζεκτ, δίνει νέες δυνατότητες;

[Χριστόφορος] Ο λόγος για τον οποίο πιάσαμε το στούντιο ήταν καθαρά το ότι ένα γύρισμα 2 ωρών (recording) για εμάς ήταν 5 με 6 ώρες logistics όλο αυτό. Γιατί εμείς έχουμε την τύχη-ατυχία να είναι όλος ο εξοπλισμός δικός μας. Συνεπώς, όλο αυτό το κομμάτι μας κατανάλωνε πάρα πολύ χρόνο και ενέργεια και έφτανε σε ένα σημείο να μας «τρώει». Επομένως το να πιάσουμε ένα στούντιο με ό,τι μπορεί να συνεπάγεται αυτό, αλλά με την πολυτέλεια του ότι θα είναι στημένα όλα, σίγουρα αυτό έχει ως απώτερο σκοπό.

Ποια είναι εκείνα τα σημεία που σας ενθουσιάζουν περισσότερο στον σύγχρονο κινηματογράφο; Αντιθέτως, υπάρχει κάτι που να σας προβληματίζει έντονα;

[Χριστόφορος] Προσωπικά, η τεχνητή νοημοσύνη είναι κάτι που με ενθουσιάζει και με προβληματίζει εξίσου. Με ενθουσιάζει το κομμάτι της ύπαρξης ενός νέου εργαλείου, το οποίο θα μας βοηθήσει ενδεχομένως να δημιουργήσουμε πολύ ωραία πράγματα. Παρ’ όλα αυτά, με τρομάζει το γεγονός ότι χωρίς το απαραίτητο νομοθετικό πλαίσιο, απλώς «βάζουμε τα χεράκια μας και βγάζουμε τα ματάκια μας».

[Μιχάλης] Θα συμφωνήσω με τον Χριστόφορο. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένας φόβος μου, γενικότερα για την κοινωνία αλλά και για τον χώρο του κινηματογράφου και το πώς θα επηρεαστεί στο μέλλον, είτε αφορά την ίδια τη συνθήκη του να δημιουργείς ταινίες είτε αφορά και την εξέλιξη των υπόλοιπων επαγγελμάτων, τα οποία σχετίζονται με την παραγωγή ταινιών, όπως έχουμε δει σε άλλες περιπτώσεις. Από την άλλη πλευρά, πάντα με ενθουσιάζει μια διαφορετική ματιά, με ενθουσιάζουν οι ταινίες που είναι ξεχωριστές.

[Βαγγέλης] Εγώ δεν είμαι ανήσυχος. Πιστεύω πως το σινεμά εξελίσσεται σε κάθε εποχή και έτσι θα συνεχίσει να εξελίσσεται και στην τωρινή. Σίγουρα αλλάζει -θα αλλάξει προς το καλύτερο σε κάποιες πτυχές, προς το χειρότερο σε κάποιες άλλες- ωστόσο θα συνεχίσουν να δημιουργούνται πολλές και καλές ταινίες, θα συνεχίσει να πηγαίνει ο κόσμος στους κινηματογράφους, θα συνεχίσουν να υπάρχουν οι αίθουσες. Δεν πιστεύω καμία «καταστροφολογία» περί ολικού αφανισμού των κινηματογράφων. Ακόμα και εάν μιλάμε για ταινίες που φτιάχτηκαν με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, θα βρουν τον δρόμο τους στις αίθουσες, καθώς θα βρεθεί τρόπος να αφομοιωθεί η τεχνητή νοημοσύνη και να γίνει τελικά άλλο ένα εργαλείο έκφρασης. Γενικότερα, είμαι αισιόδοξος στη ζωή μου και το ίδιο αισιόδοξος είμαι και για το σινεμά.

[Γιάννης] Θα συμφωνήσω με τον Βαγγέλη στο κομμάτι της ενσωμάτωσης της τεχνητής νοημοσύνης, στα πλαίσια του κινηματογράφου. Βέβαια, δεν μπορούμε να αδιαφορούμε για την κακή της πλευρά, όπως αναφέρανε και τα παιδιά προηγουμένως, απλώς θεωρώ ότι δεν θα είναι τόσο ακραία τα πράγματα. Βέβαια, σε ότι έχει να κάνει με τις αίθουσες, δεν θα έλεγα πως είμαι τόσο αισιόδοξος όσο είναι ο Βαγγέλης. Προφανώς και θα υπάρχουν οι κινηματογράφοι, ωστόσο νομίζω πως θα υπάρχουν λιγότεροι σε δύο δεκαετίες, για παράδειγμα, από όσους υπάρχουν σήμερα. Φαίνεται ίσως πως οι φόβοι μου να υπερτερούν του ενθουσιασμό μου για το σινεμά, αυτή την περίοδο.

[Μιχάλης] Θα ήθελα να προσθέσω πως άλλο ένα υπαρκτό και ουσιαστικό πρόβλημα είναι η ελαχιστοποίηση της παραγωγής μεσαίου-budget ταινιών. Αυτή τη στιγμή, κυκλοφορούν είτε υπέρ-blockbuster είτε low-budget ή no-budget παραγωγές, σε μια μικρή γκάμα επιλογών, όπως είναι συνήθως αυτή του κινηματογραφικού τρόμου. Είναι κάτι που μου λείπει, μια ρομαντική κομεντί για παράδειγμα, η οποία θα γυριστεί με κάποιο μέτριο budget, χωρίς κάποιον μεγάλο σταρ ο οποίος θα έχει μπει αρχικά στο cast απλά για να το διαφημίσει στο κοινό των social media. Νιώθω πως είναι ένα μεγάλο κενό, αυτό που έχει δημιουργηθεί, από αυτή την ψαλίδα η οποία έχει λάβει χώρα και είναι κάτι που θα λείψει.

Σημείωση: Οι φωτογραφίες που παρουσιάζονται στο κείμενο έχουν τραβηχτεί από την Χρύσα Αβούρη και την Άννι Ξ.