του Λάμπη Παπαδόπουλου

Σχέδιο Εξωφύλλου: Ίριδα Σεβοζλίδου

Το κινηματογραφικό σύμπαν του Θεόδωρου Αγγελόπουλου μπορεί να χαρακτηριστεί από εκκεντρικό έως μεγαλειώδες. Η προσωπική του ιδιαιτερότητα διέπει κάθε καρέ, κάθε διαρκή και αργή σεκάνς και κάθε αφηγηματική επιλογή -όπως η παρατήρηση και η αποστασιοποίηση- με τρόπο που ο χαρακτηρισμός του auteur -αναχρονισμένος μεν- μοιάζει να φτιάχτηκε για δημιουργούς όπως εκείνος.

Η συγκεκριμένη ταινία του δεν εντάσσεται σε κάποια από τις περίφημες τριλογίες, αλλά στέκει αυτόνομη και διαδραματιζόμενη στις απαρχές του 20ού αιώνα, στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος. Εξετάζει τον τότε -πιθανώς και τώρα- ελληνικό χώρο μέσω του Μεγαλέξαντρου, ενός χαρακτήρα που θυμίζει αέναο μυθικό σύμβολο, εμποτισμένο -σχεδόν μολυσμένο- από μια ιδέα μεγαλομανίας, δόξας, αλλά και αυτοδιάθεσης και ελευθερίας.

Γνωριζόμαστε μαζί του αφού δραπετεύσει από το Μπούρτζι· παίρνει σάρκα και οστά ως σύμβολο, όταν συναντά το ένδοξο άτι του, σε μια σκηνή που θυμίζει ιερή τελετουργία. Ύστερα, τον παρακολουθούμε να υπερασπίζεται ένα χωριό αγροτών από κάποιους Άγγλους αριστοκράτες, οι οποίοι -μαζί με την κρατική δομή- προσπαθούν να απαλλοτριώσουν και να εκμεταλλευτούν τη γη των ντόπιων.

Τότε ξεκινάει ένας πόλεμος συμφερόντων και εξουσίας μεταξύ των κατοίκων του χωριού, των εκπροσώπων του κράτους και του Μεγαλέξαντρου και των ακολούθων του, που πήραν για ομήρους κάποιους από τους Άγγλους αριστοκράτες.

Η εξέλιξη της ιστορίας -παρόλο που δε θα διευκρινιστεί- αξίζει να σημειωθεί πως μπορεί να σας θυμίσει γεγονότα έως και μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όπως την κυβέρνηση του βουνού του Βελουχιώτη, τις συνεχείς εμπλοκές ξένων δυνάμεων στην κρατική εξουσία και του «εμφυλιακού» κλίματος που χαρακτήρισαν την Ελλάδα.

Πρόκειται για ένα χωριό με έναν συμβολικό προστάτη, έναν εν ζωή «άγιο», ο οποίος δεν αρκείται στο να εκπροσωπήσει τα συμφέροντα ή να τα προστατεύσει, αλλά γίνεται ο ίδιος το σκεύος της Μεγάλης Ιδέας των Ελλήνων, ενώ το πολυπόθητο αυτό όνειρο τον καταπίνει σε τέτοιο βαθμό, ώστε τελικά να τον οδηγήσει στο να το ενσαρκώνει.

Η πραγματικότητα της συγκεκριμένης περίπτωσης ωστόσο -η οποία υπογραμμίζεται από την παρουσία, την ερμηνεία και την ενδυματολογία του Μεγαλέξαντρου- είναι ότι όσο κι αν αυτό το σύμβολο δημιουργεί ελπίδα, ταυτόχρονα πρόκειται για μια ενίοτε κωμικοτραγική φιγούρα, γεμάτη παθογένειες. Ίσως, υπαινισσόμενος πως όποια προσωποποίηση αυτού του ονείρου -όσο περήφανη και αμόλυντη κι αν καυχιέται πως είναι- απογυμνώνεται από τη βίαιη και λανθάνουσα ανθρώπινη φύση.

Συνοψίζοντας και ανακαλώντας, δύο συμβολικές εικόνες μου αποτυπώθηκαν ως αυτόνομες θέσεις, αν όχι θεματικές.

Η πρώτη εμφανίζεται πριν από μια σκηνή δικαστηρίου, εκεί όπου ο Μεγαλέξαντρος φωτογραφίζεται επάνω στο άλογό του, με φόντο ένα πανό που περιέχει από την αριστερή πλευρά αρχαίους κίονες και από τη δεξιά πλευρά αντίστοιχα τον δράκο που έσφαξε ο Άη Γιώργης.

Η δεύτερη αφορά το τέλος της ταινίας. Πρόκειται για μια μαρμάρινη κεφαλή του Μεγαλέξαντρου στην πλατεία του χωριού, κάτω από την οποία βλέπουμε μια μικρή λίμνη αίματος.

Σημείωση: Οι εικόνες που χρησιμοποιήθηκαν στο κείμενο είναι καθαρά για ενημερωτικούς σκοπούς, ενώ τα δικαιώματά τους ανήκουν αποκλειστικά στους νόμιμους δημιουργούς τους.