της Δέσποινας Καγκαρά (Δεκάρα Τσακιστή)

Χώρα: Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (ΗΠΑ)

Έτος: 2003

Διάρκεια: 95 Λεπτά (1 Ώρα και 35 λεπτά)

Σκηνοθεσία: Jim Jarmusch

Εμφανίζονται: Roberto Benigni, Steven Wright, Joie Lee, Cinqué Lee, Iggy Pop, Tom Waits, Steve Buscemi, Cate Blanchett, Jack White, Meg White κ.α.

Συζητήσεις ανάμεσα σε συγγενείς, φίλους, γνωστούς ή άγνωστους – πάνω από μια κούπα καφέ και γεμάτα σταχτοδοχεία. Μία από τις πιο συνηθισμένες και οικείες καταστάσεις της ανθρώπινης ζωής αποτελεί τη βάση ολόκληρου το Coffee and Cigarettes, της ταινίας του σεναριογράφου και σκηνοθέτη,Jim Jarmusch.

Έντεκα μικρές ιστορίες, που περιστρέφονται στις συναντήσεις ανθρώπων γύρω από ένα τραπέζι με ζεστό, στιγμιαίο καφέ – σε δύο εξαιρέσεις τσάι – και τσιγάρα στο πλάι, να συμπληρώνουν το κάδρο.

Όλο το πλαίσιο κινείται σε λεπτή ισορροπία, σαν άσκηση ακροβασίας, μεταξύ πλαστού και πραγματικού. Από τη μία, τα περισσότερα πρόσωπα της ταινίας εμφανίζονται με τα αληθινά ή καλλιτεχνικά τους ονόματα και με την πραγματική τους ιδιότητα (ηθοποιοί ή τραγουδιστές), αν και σε ορισμένες περιπτώσεις, οι σκηνές δεν είναι ιδιαίτερα ρεαλιστικές. Από την άλλη, συναντάμε και χαρακτήρες οι οποίοι είναι πλήρως φανταστικοί, όπου δε βασίζονται στα άτομα που τους υποδύονται – με μοναδική εξαίρεση να βρίσκεται στη σύνδεση των κοινών ονομάτων, τα οποία έχουν επιλεχθεί.

Οι διάλογοι που εκτυλίσσονται μέσα σε αυτές τις συνθήκες αποτελούν ίσως το σημαντικότερο στοιχείο μιας κατά τ’ άλλα «στατικής» ταινίας, χωρίς ιδιαίτερο suspense. Οι αμήχανες – και συχνά παράξενες – συζητήσεις του Coffee and Cigarettes υποδεικνύουν έντονα το κωμικό στοιχείο, το οποίο ενισχύεται από τις απολαυστικές ερμηνείες των πρωταγωνιστών. Μερικοί από τους πιο φημισμένους εκπροσώπους του κινηματογραφικού και μουσικού χώρου αντίστοιχα, «τσαλακώνουν»εδώ την εικόνα τους, σατιρίζοντας ταυτόχρονα τη βιομηχανία του θεάματος, της οποίας αποτελούν και οι ίδιοι κομμάτι.

Μέσα απ’ όλα αυτά, οι ανθρώπινες αδυναμίες και ανασφάλειες έρχονται στο προσκήνιο. Το γεγονός μάλιστα ότι αυτό συμβαίνει με φόντο δύο κατά τ’ άλλα εθιστικές ουσίες, κάθε άλλοπαρά τυχαίο φαίνεται˙ ο καφές και το τσιγάρο αποκτούν σχεδόν αλληγορικές διαστάσεις, λειτουργώντας ως σύμβολα των βαθύτερων επιθυμιών των ανθρώπων – υλικών ή άυλων – μπροστά στις οποίες ακόμα και ο πιο «ιδανικός» χαρακτήρας απομυθοποιείται.

Η έμφαση που δίνεται στην ψυχολογική ερμηνεία των καταστάσεων και των συμπεριφορών επιτυγχάνεται – φυσικά – και μέσα από τη σκηνοθεσία, η οποία στοχεύει στην ενίσχυση της παρατηρητικότητας του θεατή. Τα τσαλακωμένα φακελάκια ζάχαρης, πεταμένα πρόχειρα πάνω στο τραπέζι, το έντονο βλέμμα ενός πρώην καπνιστή προς τον συνομιλητή του που  καπνίζει ή αντίθετα, το αδιάφορο γύρισμα των σελίδων ενός περιοδικού και το βιαστικό σκούπισμα ενός χυμένου καφέ αποκαλύπτουν – με το δικό τους μοναδικό τρόπο – τη νευρικότητα ή την απάθεια που δύναται να χαρακτηρίζει κάθε μικρή περίσταση. Τα επαναλαμβανόμενα και συχνά παρατεταμένα πλάνα παρόμοιων σκηνών στο Coffee and Cigarettes, δίνουν χώρο στην ανάδειξη αυτών των λεπτομερειών, οι οποίες τελικά συμπληρώνουν και ολοκληρώνουν τη λιτή, αλλά ουσιαστική πλοκή της ταινίας. 

Μελετημένο έως και τη παραμικρή του λεπτομέρεια και με το ιδιάζον – μα συνάμα απόλυτα στοχευμένο –χιούμορ του, το Coffee and Cigarettes αποτελεί αναμφίβολα μία ιδιαίτερη ταινία. Με την έμφαση που δίνει στις αδύναμες και λιγότερο ελκυστικέςπτυχές των χαρακτήρων του, θα μπορούσε κανείς να πει πώς είναι, πάνω απ’ όλα, βαθιά ανθρώπινη. Αυτό γιατί μοιάζει να θέλει να μας συμφιλιώσει με τις «στραβές» πλευρές του εαυτού μας – εκείνες που, απ’ ό,τι φαίνεται, κουβαλάμε όλοι οι άνθρωποι, χωρίς εξαίρεση. Και αυτό τελικά, είναι εντάξει…

Σημείωση: Οι εικόνες που χρησιμοποιήθηκαν στο κείμενο είναι καθαρά για ενημερωτικούς σκοπούς, ενώ τα δικαιώματά τους ανήκουν αποκλειστικά στους νόμιμους δημιουργούς τους.

Το παραπάνω σκίτσο αποτελεί έμπνευση και δημιουργία του σκιτσογράφου της ομάδας μας και μέλους του Κινηματογραφικού Τομέα, Ανδρέα Τσέτη (andrewwillcreate).